Thursday , 30 May 2024
Home FinGnyan What Is GST : GST म्हणजे काय? GST चे प्रकार किती आहेत? जाणून घ्या संपूर्ण माहिती.
FinGnyan

What Is GST : GST म्हणजे काय? GST चे प्रकार किती आहेत? जाणून घ्या संपूर्ण माहिती.

What Is GST : आपल्या देशामध्ये 29 मार्च 2017 रोजी वस्तू आणि सेवा कर कायदा (Goods and Services Tax Act) भारतीय संसदेमध्ये मंजूर करण्यात आला होता, जो नंतर 1 जुलै 2017 रोजी संपूर्ण देशात लागू झाला होता. जीएसटी हा कर लागू होण्याआधी देशात अनेक कर प्रणाली लागू होती. जसे की व्हॅट (VAT), उत्पादन शुल्क (Excise duty), सेवा कर (Service Tax) इ. म्हणजेच एकाच वस्तूला एवढे सगळे टॅक्स लागले जात होते. त्यामुळे देशात साधी, सरळ व एकल कर प्रणाली असावी यासाठी प्रयत्न सुरू होते. त्यानुसार नंतर वस्तू आणि सेवा कर कायदा (Goods and Services Tax Act) लागू करण्यात आला.

जीएसटी म्हणजे काय?

वस्तू आणि सेवा कर (GST) हा देशांतर्गत वापरासाठी वस्तू आणि सेवांच्या पुरवठ्यावर आकारला जाणारा मूल्यवर्धित कर आहे. त्यामुळे GST हा संपूर्ण देशासाठी सर्वसमावेशक, एकल अप्रत्यक्ष कर कायदा (Single Indirect Tax Act) आहे. हा कर उत्पादनाच्या अंतिम किंमतीत समाविष्ट केला जातो.

उदा – एखादा ग्राहक एखादी वस्तू खरेदी करतो तेव्हा तो GST सह त्याची किंमत देतो असतो. त्यानंतर व्यावसायिक किंवा विक्रेता त्या वस्तूच्या जीएसटीचा भाग सरकारकडे जमा करत असतो.

जीएसटीचे प्रकार –

व्यवहारांच्या या स्वरूपावर आधारित, GST चे प्रामुख्याने तीन भिन्न प्रकार आहेत –

  • राज्य वस्तू आणि सेवा कर किंवा (SGST).
  • केंद्रीय वस्तू आणि सेवा कर किंवा (CGST)
  • एकात्मिक वस्तू आणि सेवा कर किंवा (IGST)

SGST

राज्य सरकार वस्तू आणि सेवांच्या राज्यांतर्गत व्यवहारांवर SGST आकारते. ज्या महसूलात हा व्यवहार होतो तो महसूल राज्य सरकारला मिळतो. तसेच चंदीगड, पुडुचेरी आणि अंदमान आणि निकोबार बेटांसारख्या केंद्रशासित प्रदेशांसाठी, केंद्रशासित प्रदेश वस्तू आणि सेवा कर किंवा UGST SGST ची जागा घेते.

CGST

केंद्र सरकार वस्तू आणि सेवांच्या राज्यांतर्गत व्यवहारांवर CGST आकारते. हे SGST किंवा UGST सोबत आकारले जाते आणि गोळा केलेला महसूल केंद्र आणि राज्य यांच्यात समान रीतीने वाटला जातो.

IGST

जेव्हा वस्तू आणि सेवांचा व्यवहार आंतरराज्य स्वरूपाचा असतो तेव्हा त्यांच्यावर IGST आकारला जातो. तो आयात आणि निर्यातीलाही लागू होतो. या करातून मिळणारा महसूल राज्य आणि केंद्र सरकारमध्ये वाटून घेतला जातो.

जीएसटीमधून ‘या’ वस्तूंना सूट दिली जाते –

इतर सर्व करांप्रमाणे, जीएसटीमधून काही वस्तू आणि सेवांना सूट दिली जाते.

अन्न : फळे आणि भाज्या, तृणधान्ये, मांस आणि मासे इ.

कच्चा माल : खादीच्या धाग्यासाठी कापूस, हातमागाचे कापड, प्रक्रिया न केलेले लोकर, कच्चे रेशीम, कच्चा ज्यूट फायबर इ.

साधने/साधने : शेतीची साधने, दिव्यांग व्यक्तींसाठी साधने.

इतर : लस, जर्नल्स, वर्तमानपत्रे, नकाशे, पुस्तके, गैर-न्यायिक शिक्के, कागदाच्या लगद्याचे लेख इ.

दरम्यान जेव्हा 2 राज्यांमध्ये एखादा व्यवहार होतो तेव्हा त्याअंतर्गत गोळा केलेला GST केंद्र सरकार उपभोग राज्य यांच्यात विभागला जातो. उदा – एक पुरवठादार पश्चिम बंगालमधील ग्राहकाला झारखंडमधून लोह खनिज पुरवतो. अशा प्रकारे गोळा केलेला GST केंद्र सरकार आणि पश्चिम बंगाल सरकार (उपभोग राज्य) यांच्यात विभागला जातो. तसेच जेव्हा एखादा व्यवहार राज्यांतर्गत होतो तेव्हा GST केंद्र सरकार आणि संबंधित राज्य यांच्यात वाटलं जातो.

Related Articles

A Rise of Bata Footwear : बाटा फुटवेअरचा उल्लेखनीय उदय.

A Rise of Bata Footwear : एका शतकापूर्वीच्या सुरुवातीपासून ते आजच्या जागतिक...

Wipro Industries Soaring to New Heights : विप्रो इंडस्ट्रीजची यशोगाथा

Wipro Industries Soaring to New Heights : जागतिक तंत्रज्ञान आणि वाढत्या गतिमान...

The Remarkable Rise of Adani Industries : अदानी इंडस्ट्रीजची एक यशोगाथा

The Remarkable Rise of Adani Industries : अदानी इंडस्ट्रीजची सुरुवात कशी झाली?...